Een speen kan je kindje enorm helpen om te slapen. Veel ouders bereiken echter een punt waarop de speen eerder een probleem is dan een hulp en ze continu heen en weer lopen om hem terug te stoppen. Dan is het misschien tijd om te overwegen de speen weg te nemen. Maar wanneer kun je dit het beste doen en hoe kun je je baby of peuter er vanaf helpen?

Wanneer is het tijd de speen weg te doen?

Een speen kan veel troost en comfort bieden aan je baby en helpen om tot rust te komen en te slapen. Maar als jouw kindje heel afhankelijk is geworden van de speen en met name van JOU om hem steeds terug te stoppen, kan dit een negatief effect hebben op zijn slaap. 

Wat je kunt zien zijn o.a.:

• ‘s Nachts vaak wakker worden en jij moet de speen terug doen
• Niet zonder speen in slaap kunnen vallen
• Heel vroeg wakker worden in de ochtend
• Korte dutjes doen

Deze symptomen kunnen ook één of meerdere andere oorzaken hebben, maar heel vaak speelt de speen een belangrijke rol. Dit zien we vooral bij baby’s tussen 4 en 8 maanden oud. Ze zijn namelijk te jong om zelf de speen terug te doen en hebben daar continu jouw hulp bij nodig. 

Wat is het juiste moment?

Wanneer je de speen weg wilt nemen bij je kindje, probeer dit dan te doen op een moment dat er geen andere grote mijlpalen of veranderingen zijn, zoals:

• Ziekte of tandjes krijgen
• Ontwikkelingssprongen
• Groeispurt
• Slaapregressies
• Dutjesovergangen

Dit zijn sowieso al moeilijke tijden voor je baby en tegelijkertijd afscheid moeten nemen van de speen is niet zo’n goed idee. 

Als je een peuter hebt, probeer dan te voorkomen dat je hem wegneemt tegelijk met: 

• Start op de peuterspeelzaal
• Verhuizen
• Een andere kamer krijgen
• Vakanties
• Overgaan van een ledikant naar een groot bed
• De komst van een broertje of zusje 

De speen bij newborns

Als je baby jonger dan 4 maanden is, is de speen juist een hele fijne manier om hem te helpen met slapen. Zuigen werkt erg kalmerend en kan ervoor zorgen dat je baby meer rust ervaart om te gaan slapen. Ik adviseer op deze leeftijd dus juist een speen te gebruiken, mits je baby die ook wil. 

De speen wegnemen: 4-8 maanden oud

Vanaf het moment dat je baby de 4 maanden slaapregressie heeft doorgemaakt wordt de speen vaak meer een probleem dan een hulp. Dit komt omdat je baby er nu op rekent ergens op te kunnen zuigen om verder te kunnen slapen. Na iedere slaapcyclus – ook in de nacht – heeft hij de speen opnieuw nodig. En jij sjokt maar weer richting de babykamer om hem terug te stoppen. 

Tussen 4 en 8 maanden leeftijd zijn er twee opties om hier vanaf te komen: cold turkey wegnemen of je baby gaan leren hem zelf te bedienen.

Cold turkey wegnemen

De speen volledig wegnemen is een methode die ik altijd aanraad bij baby’s van 4-7 maanden. Dit komt omdat ze op deze leeftijd nog niet de vaardigheid kunnen ontwikkelen hem zelf terug te vinden en in hun mond te stoppen. Als je van de speen af wilt is de enige optie om hem weg te nemen. 

Doe dit gelijk voor alle slaapmomenten, dus zowel in de nacht als voor dutjes. De speen soms behouden en soms niet zal heel verwarrend zijn en niet het resultaat geven wat je wilt. Baby’s hebben doorgaans een aantal dagen tot een week last van het wegnemen, daarna zijn ze eraan gewend. Om je baby te ondersteunen kun je een troostmethode toepassen.

Zelf leren bedienen

Vanaf de leeftijd van 7-8 maanden zijn veel baby’s in staat de speen zelf terug te vinden en in hun mond te stoppen. Je zult hier wel actief mee moeten oefenen overdag. Maar door dit vaak te doen en in de nacht je baby ook de kans te geven dit zelf te doen, hebben ze dit vaak na 1-2 weken onder de knie. Hoera! Je bent niet meer nodig om je kleintje steeds van die speen te voorzien.

De speen wegnemen: 8 maanden – 2,5 jaar oud

Tussen 8 maanden en 2,5 jaar oud raad ik af om de speen weg te nemen. Na ca. 8 maanden leeftijd raken baby’s enorm gehecht aan objecten. Dit komt omdat ze het begrip object permanentie ontwikkelen: ze snappen dat een object nog wel bestaat als ze het niet meer zien. De speen op deze leeftijd wegnemen leidt meestal tot VEEL protest en tranen. Het betekent niet dat het niet kan, maar het is vaak makkelijker om hem gewoon te houden. 

De speen wegnemen: 2,5 – 3 jaar oud

Op deze leeftijd doen de meeste kindjes nog maar een kort dutje of helemaal niet meer en hebben ze andere bekende slaapassociaties en routines om ze te helpen bij het afleren ervan. Ook zijn ze veel beter in staat om te begrijpen waarom de speen weg zal gaan.

Geleidelijk inknippen

Als je een jongere peuter hebt, is dit een goede methode om te gebruiken. Door geleidelijk een steeds groter gat in de speen te maken, gaat het vacuümeffect verloren. Het is daardoor niet bevredigend meer voor je peuter om erop te zuigen. Uiteindelijk zullen ze er daarom niet zo’n moeite meer mee hebben om hem op te geven. 

Begin met het prikken van een gaatje in het uiteinde (soms is dit alles wat nodig is!) en knip dan om de paar dagen het puntje iets verder af totdat je peuter er niet meer op kan zuigen en ervoor kiest om hem weg te doen.

Zorg er wel voor dat er absoluut geen losse stukjes rubber meer achterblijven, omdat deze verstikkingsgevaar kunnen opleveren.

De spenenfee

Deze methode werkt het beste voor oudere peuters richting 3 jaar. De spenenfee is een goede vriendin van de tandenfee en werkt op een vergelijkbare manier. De spenenfee neemt de speen van je peuter weg om te geven aan kleine baby’s die hem nodig hebben. In ruil daarvoor laat ze een cadeautje achter. 

Als de fee eenmaal de speen van je peuter heeft weggenomen, kan het een paar dagen of zelfs weken lastig gaan met slapen. Je peuter moet een geheel nieuwe manier van slapen leren. Toon geduld en begrip richting je peuter, maar voorkom dat je de speen toch weer tevoorschijn haalt. Het beste kun je alle spenen die je in huis hebt ook gewoon weggooien om de verleiding te weerstaan.

Speen vervangen

Sinds kort zijn er spenen met een speciale vorm op de markt die je heel goed kunt gebruiken voor een meer geleidelijke overgang. Die van Machouyou is er zo eentje. Door de platte en brede vorm helpt hij o.a. met het afbouwen van de zuigbehoefte, wat het makkelijker maakt om hem daarna definitief weg te nemen.

Mag ik hem dan nog wel af en toe gebruiken?

Dit hangt af van het temperament van je baby of peuter en hoe afhankelijk hij in de eerste plaats was van de speen. Over het algemeen raad ik aan de speen ook echt weg te laten wanneer deze eenmaal weg is. Je kunt in plaats daarvan een knuffel of knuffeldoekje gebruiken om je kleintje troost te geven. Zo voorkom je dat je kindje steeds vaker de speen weer wil hebben en je uiteindelijk terugvalt.

Hoe zit het met de speen en tandontwikkeling?

Ouders die besluiten de speen te houden kunnen zich zorgen maken over het effect op de tandontwikkeling. Goed nieuws: uit onderzoek blijkt dat spenen, mits correct gebruikt, geen langdurig effect hebben op de tandontwikkeling van je kindje. Hierbij wordt wel aangenomen dat je hem rond de leeftijd van 3 jaar wegneemt.

Er zijn echter nog steeds dingen die je kunt doen om de tanden en spraak van je peuter te beschermen:

• Zorg ervoor dat spenen schoon en gesteriliseerd zijn
• Controleer ze regelmatig op scheuren of tekenen van slijtage
• Koop spenen die de juiste maat hebben voor je baby. Aangezien hun mond steeds groeit, moet de speen ook meegroeien.
• Geef hem indien mogelijk alleen tijdens het slapen
• Als je baby of peuter met je probeert te communiceren, of het nu gaat om brabbelen of woorden, haal hem dan uit hun mond

Lukt het niet om van die speen af te komen? Geen zorgen! Tijdens een klein consult stellen we samen een plan op om je kindje er definitief vanaf te helpen.